Van 1641 tot 1968 werd de tragedie over de ondergang van Amsterdam jaarlijks opgevoerd in de Stadsschouwburg Amsterdam. Sinds 1841 altijd op nieuwjaarsdag. Op 1 januari 2012 en 1 januari 2013 herstelt Het Toneel Speelt die traditie in ere.

Gijsbrecht was een populaire held van alle Amsterdammers. Bij een van de figuren van de Nachtwacht, op zijn kraag, heeft Rembrandt zelfs de inscriptie ‘Gijsb.’ aangebracht. Iedere generatie ziet de Gijsbrecht met andere ogen. De 17-de eeuwers speelden het stuk van Vondel ruw en levendig, de 18-de eeuwers statig en rethorisch en die van de 19-de eeuw romantisch en kleurrijk. De Gijsbrecht-traditie verbindt onze tijd en de Gouden Eeuw, toen onze nationale onafhankelijkheid gestalte kreeg en de kunsten een bloeitijd doormaakten. "O Kerstnacht schooner dan de daegen,/hoe kan Herodes 't licht verdraegen," - de beginregels van de rei van Klaerissen - is een bekend Nederlands kerstlied dat nog steeds in de decembermaand wordt gezongen.

De geschiedenis van de Gijsbrecht is ook en vooral de geschiedenis van het Nederlandse toneel. En die is groots en meeslepend. Napoleon noemde Johanna Wattier-Ziesenis (1762-1827) de grootste actrice van Europa. Als Wattier speelde, was het op alle rangen doodstil in de zaal. Dat is bijzonder als je weet dat op Nieuwjaardsdag van het jaar 1826, volgens een tijdgenoot, door de groote herrie de eerste bedrijven van de ‘Gijsbreght van Aemstel’ geheel verloren gingen! En waardoor werd zij zo beroemd? Door haar vorstelijke Badeloch. Met name werd zij geprezen als zij samen met een andere geweldenaar, Andries Snoek, speelde en hij de Bode was. Badeloch heeft dan bijna geen tekst en moet het van stil spel hebben. En dat kon de goddelijke Wattier. Geen Nederlandse actrice werd zo aanbeden.

Beroemde namen hebben Gijsbrecht en Badeloch. gespeeld en ze zeggen ons helemaal niets meer. Ooit gehoord van Jan Punt, Andries Roos, Ward Bingley of Maarten Westerman? Namen die wij hooguit kennen omdat een straat of een kade in Amsterdam naar ze is vernoemd of dat ze vereeuwigd zijn middels een bordje op een van de balcons van de Amsterdamse Stadsschouwburg of een schilderij dat ergens in een van de publieksruimtes hangt. Het zijn de stille getuigen van een niet te stuiten triomtocht van een toneelstuk dat abrupt tot stilstand werd gebracht. Drie eeuwen traditie en vernieuwing werd toen met een nonchalant gebaar van tafel geveegd. Eind jaren zestig van de vorige eeuw gebeurde dat. Waarom? Omdat er iets stuk moest. En pas decennia later begint het besef door te dringen dat wat ooit is stukgemaakt, dat je dat niet zomaar weer terugkrijgt. Daarom is de Gijsbrecht van Amstel spelen ook een daad tegen onverschilligheid, nonchalance.

Met Mark Rietman - Carine Crutzen - Daan Schuurmans - Paul Hoes - Bart Klever - Fockeline Ouwerkerk - Marisa van Eyle - Reinout Scholten van Aschat - Leander de Rooij
Regie Jaap Spijkers